Bấm nút nguồn, quạt CPU giật một cái, đèn lóe lên rồi tắt ngay. Bấm lại, vẫn vậy. Có khi quạt quay được một hai giây rồi dừng. Đây là hiện tượng máy tính giật quạt rồi tắt, một trong những lỗi khó chịu nhất vì nguồn rõ ràng có điện nhưng máy không chịu khởi động. Nguyên nhân có thể nằm trong bộ nguồn, cũng có thể nằm ở mainboard, card đồ họa, ổ cứng hay chỉ là một con ốc rơi chạm mạch. Điểm chung là nguồn đang kích hoạt cơ chế tự bảo vệ.

Bài viết này của kỹ thuật viên Thần Vũ tại Long Biên giải thích chu kỳ bảo vệ SCP, các lỗi OVP, UVP do IC giám sát, cách tháo bớt tải để thử, cách đo trở kháng các đường 12V, 5V, 3.3V và quy trình xử lý tại xưởng.

Chu kỳ bảo vệ SCP khi có ngắn mạch phía main

SCP (Short Circuit Protection) là mạch bảo vệ ngắn mạch của bộ nguồn. Khi bạn bấm nút, nguồn bật các đường 12V, 5V, 3.3V. Nếu một đường nào đó bị chập xuống mass, dòng tăng vọt và điện áp tụt mạnh. IC giám sát phát hiện bất thường trong vài phần nghìn giây và ngắt nguồn. Trong khoảnh khắc ngắn đó, quạt CPU, quạt nguồn kịp nhận điện và giật nhẹ một cái, rồi tất cả tắt. Đó chính là hiện tượng quạt quay một chút rồi tắt.

Những vị trí ngắn mạch thường gặp phía ngoài nguồn:

• Mainboard: tụ chập, mosfet VRM của CPU chập, chip cầu nam chập, ốc vít lỏng rơi vào khe giữa main và vỏ case.
• Card đồ họa: mosfet nguồn trên card chập, thường gặp ở card đã dùng lâu hoặc card từng chạy tải nặng liên tục.
• Ổ cứng, ổ DVD: mạch điều khiển ổ cứng chập, nhất là sau khi cắm nhầm dây nguồn module không đúng loại.
• Quạt case, dải LED, cổng USB mặt trước: chập dây, chập cổng do ẩm hoặc dị vật.

Phía trong nguồn, diode Schottky, mosfet chỉnh lưu, tụ thứ cấp chập cũng gây hiện tượng tương tự. Vì vậy, chỉ từ triệu chứng thì chưa thể biết lỗi nằm ở đâu, cần khoanh vùng như hướng dẫn bên dưới.

Một chi tiết giúp phân biệt: nếu máy tính giật quạt rồi tắt ngay sau khi bạn vừa lắp thêm linh kiện, vừa vệ sinh hay di chuyển máy, khả năng cao lỗi nằm ở phần lắp ráp như ốc rơi, dây cắm nhầm, linh kiện cắm chưa chặt. Nếu lỗi xuất hiện đột ngột sau một thời gian máy chạy bình thường, đặc biệt sau mất điện hay giông sét, khả năng linh kiện điện tử hỏng sẽ cao hơn.

Nguồn mất OVP, UVP do IC giám sát lỗi

Ngoài ngắn mạch thực sự, hiện tượng máy bật lên rồi tắt ngay còn có thể do IC giám sát của bộ nguồn báo lỗi:

Bảo vệ	Ý nghĩa	Nguyên nhân thường gặp
OVP (quá áp)	Một đường ra vượt ngưỡng trên	Mạch hồi tiếp TL431, opto hỏng; điện trở chia áp lệch
UVP (thấp áp)	Một đường ra thấp hơn ngưỡng dưới	Tụ lọc khô, diode chỉnh lưu yếu, mạch DC-DC 5V, 3.3V hỏng
OCP (quá dòng)	Dòng trên một đường vượt ngưỡng	Tải chập, điện trở cảm biến dòng lệch
Lỗi IC giám sát	IC báo lỗi dù điện áp bình thường	IC hỏng, tụ định thời khô, chân cảm biến tiếp xúc kém

Trường hợp IC giám sát lỗi khá nguy hiểm ở chiều ngược lại: nếu IC hỏng theo kiểu mất chức năng bảo vệ, nguồn có thể đưa ra điện áp cao mà không ngắt, gây hỏng mainboard. Vì vậy, sửa nguồn có hiện tượng nguồn khởi động rồi ngắt không chỉ là thay linh kiện cho nguồn chạy, mà phải kiểm tra lại toàn bộ mạch bảo vệ.

Nếu nguồn của bạn khi cắm điện đã kêu tạch tạch, quạt giật theo nhịp ngay cả khi chưa bấm nút, lỗi nằm nhiều ở mạch nguồn phụ. Còn nếu bạn nghe tiếng kêu lạ chỉ khi tắt máy, xem thêm bài nguồn kêu khi tắt máy.

Tháo bớt card, ổ cứng để thử tải tối thiểu

Đây là bước khoanh vùng bạn có thể tự làm an toàn khi gặp tình trạng máy tính giật quạt rồi tắt:

1. Tắt máy, rút điện, chờ một lúc cho tụ trên main xả hết.
2. Rút card đồ họa rời (nếu CPU có đồ họa tích hợp), rút dây nguồn PCIe.
3. Rút dây nguồn và dây dữ liệu của tất cả ổ cứng, ổ DVD, quạt case, dải LED, dây USB mặt trước.
4. Chỉ giữ lại main, CPU, quạt CPU, một thanh RAM, giắc 24 pin và 8 pin CPU.
5. Bấm nút nguồn. Nếu máy lên được (có hình hoặc ít nhất quạt quay ổn định), lắp lần lượt từng thiết bị vào. Thiết bị nào lắp vào làm máy giật rồi tắt trở lại là thủ phạm.
6. Nếu với cấu hình tối thiểu vẫn giật rồi tắt: thử rút nguồn ra kích riêng. Nguồn kích riêng cũng giật rồi tắt thì lỗi ở nguồn; nguồn kích riêng chạy ổn định thì lỗi nhiều khả năng ở main hoặc CPU.

Lưu ý: không cắm rút linh kiện khi máy đang có điện. Đồng thời, không mở vỏ nguồn, vì tụ lọc cao áp bên trong có thể vẫn còn tích điện nguy hiểm.

Đôi khi nguyên nhân đơn giản là quạt nguồn bị kẹt hoặc chập. Ở một số nguồn, quạt lấy điện trực tiếp từ đường 12V, quạt chập làm nguồn bảo vệ. Xem thêm bài quạt nguồn không quay.

Đo trở kháng các đường 12V, 5V, 3.3V

Kỹ thuật viên dùng phép đo trở kháng (đo nguội, khi đã rút điện) để tìm điểm chập nhanh mà không cần cấp điện:

• Đo trên giắc nguồn khi đã rút khỏi main: đo từ chân 12V (dây vàng), 5V (dây đỏ), 3.3V (dây cam), 5VSB (dây tím) xuống mass (dây đen). Nếu một đường có điện trở gần 0 ohm, phía nguồn đang chập trên đường đó.
• Đo trên main, card, ổ cứng: đo tại các chân nguồn vào của thiết bị. Đường nào chập sẽ cho trị số rất thấp so với thiết bị cùng loại còn tốt.
• So sánh với giá trị tham khảo: mỗi đường có trở kháng đặc trưng, không phải bằng 0 mới là chập. Kinh nghiệm so sánh với thiết bị tốt cùng loại rất quan trọng.

Khi đã xác định đường chập trên main hoặc card, kỹ thuật viên có thể dùng nguồn DC điều chỉnh được để cấp dòng giới hạn vào đường đó, linh kiện chập sẽ nóng lên và lộ vị trí. Trong bộ nguồn, nếu đường ra chập, thường do diode Schottky, mosfet chỉnh lưu hoặc tụ thứ cấp chập.

Cách phòng tránh máy tính giật quạt rồi tắt tái diễn

• Khi lắp ráp, kiểm tra kỹ không có ốc vít thừa rơi trong case, đúng vị trí cột đỡ main.
• Không dùng dây nguồn module của hãng này cho nguồn hãng khác, sơ đồ chân có thể khác nhau và gây chập thiết bị.
• Vệ sinh bụi định kỳ, tránh ẩm, đặc biệt trong mùa nồm.
• Dùng ổ cắm, ổn áp chất lượng, chọn nguồn đủ công suất có đầy đủ bảo vệ.
• Thay quạt nguồn khi có tiếng kêu lạ hoặc quay yếu, vì nguồn quá nhiệt làm diode, tụ thứ cấp nhanh hỏng.

Với máy đã từng gặp tình trạng máy tính giật quạt rồi tắt và đã sửa xong, hãy để ý thêm vài tuần đầu: máy có khởi động dứt khoát không, có tiếng kêu lạ khi bật tắt không. Nếu lỗi do linh kiện trên main như tụ, mosfet VRM, nên kiểm tra luôn các linh kiện cùng khu vực, vì chúng thường đã lão hóa tương đương. Với phòng máy, văn phòng có nhiều máy cùng đời, một máy hỏng kiểu này là dấu hiệu nên kiểm tra phòng ngừa cho các máy còn lại.

Những việc không nên tự làm khi gặp máy giật quạt rồi tắt

• Không bấm nút nguồn liên tục nhiều lần. Mỗi lần bấm là một lần dòng ngắn mạch chạy qua, có thể làm cháy thêm linh kiện.
• Không lắp nguồn nghi lỗi sang máy khác đang tốt khi chưa đo điện áp và trở kháng.
• Không tự mở nguồn, không nối tắt mạch bảo vệ để “ép” nguồn chạy.
• Không cắm rút linh kiện khi máy đang có điện.
• Không dùng dây nguồn module lấy từ bộ nguồn khác.

Quy trình Thần Vũ kiểm tra và xử lý máy giật quạt rồi tắt

1. Khoanh vùng trên máy khách: thử cấu hình tối thiểu, thử chéo với nguồn chuẩn của xưởng.
2. Đo trở kháng các đường điện trên nguồn, main, card, ổ cứng.
3. Nếu lỗi ở nguồn: xả tụ cao áp, mở nguồn, đo diode Schottky, mosfet chỉnh lưu, tụ thứ cấp, mạch DC-DC, IC giám sát, opto, TL431.
4. Thay linh kiện hỏng, kiểm tra lại các ngưỡng bảo vệ OVP, UVP, OCP, SCP.
5. Chạy tải giả, thử ngắn mạch có kiểm soát để chắc chắn mạch bảo vệ hoạt động đúng.
6. Thử lại với máy khách trước khi bàn giao.

Nếu lỗi nằm ở main hay card, kỹ thuật viên sẽ thông báo rõ và tư vấn hướng xử lý. Thần Vũ cũng có dịch vụ sửa máy tính tại nhà Hà Nội cho khu vực Long Biên, Gia Lâm, Đông Anh và nội thành. Tìm hiểu thêm dịch vụ sửa nguồn máy tính tại xưởng.

Thời gian sửa, báo giá sau kiểm tra và bảo hành

Khoanh vùng lỗi thường được thực hiện nhanh ngay khi tiếp nhận. Lỗi nguồn do diode, tụ thứ cấp, IC giám sát thường được sửa lấy nhanh, nhiều ca trong ngày. Thần Vũ kiểm tra, báo giá trước khi sửa, khách đồng ý mới tiến hành và có bảo hành sau sửa. Nếu máy của bạn còn có triệu chứng tự tắt khi chơi game, xem thêm bài máy tự tắt khi chơi game do nguồn. Hotline 0965.305.158, Zalo 0983.504.555.

Ca thực tế tại Thần Vũ

một văn phòng thiết kế ở Long Biên báo máy tính bấm nút thì quạt CPU giật một cái rồi tắt, bấm nhiều lần vẫn vậy. Kỹ thuật viên đến tận nơi, tháo card đồ họa và ổ cứng, máy vẫn giật rồi tắt; kích nguồn riêng thì nguồn cũng chỉ giật quạt rồi ngắt. Đo trở kháng trên giắc nguồn, đường 12V có trị số thấp bất thường. Mang nguồn về xưởng, xả tụ, mở ra kiểm tra phát hiện một diode Schottky chỉnh lưu 12V chập và hai tụ lọc đầu ra phồng nhẹ do quạt nguồn khô bạc quay yếu lâu ngày. Sau khi thay diode, tụ, quạt và kiểm tra lại các ngưỡng bảo vệ, nguồn chạy tải giả ổn định. Lắp lại vào máy, máy khởi động bình thường ngay lần đầu, card đồ họa và ổ cứng vẫn tốt.

Thần Vũ nhận Sửa nguồn máy tính tại Hà Nội, Sửa máy tính tại nhà Hà Nội. Kỹ thuật kiểm tra, báo giá trước khi sửa; nhiều lỗi nguồn thông dụng lấy trong ngày.

Thần Vũ hỗ trợ tại đâu?

Kỹ thuật Thần Vũ hỗ trợ tận nơi tại Long Biên, Gia Lâm, Đông Anh và các quận nội thành Hà Nội: Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai, Tây Hồ, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm, Hà Đông. Khách ở xa có thể gửi máy về xưởng tại Long Biên hoặc nhờ tư vấn từ xa qua Zalo.

Bài viết liên quan

• Nguồn kêu khi tắt máy: bình thường hay sắp hỏng
• Quạt nguồn kêu to, rung lắc: thay quạt hay tra dầu
• Máy tự tắt khi chơi game có phải do nguồn không
• Quạt nguồn máy tính không quay: hỏng quạt hay hỏng nguồn
• Sửa nguồn máy tính tại Hà Nội

Câu hỏi thường gặp

Máy tính giật quạt rồi tắt là do nguồn hay main? Có thể do cả hai. Cách khoanh vùng là thử cấu hình tối thiểu, kích nguồn riêng và thử chéo với một nguồn tốt.

Có nên bấm nút nguồn nhiều lần để máy lên không? Không nên. Nếu có ngắn mạch, mỗi lần bấm là một lần dòng lớn chạy qua, có thể làm hỏng thêm linh kiện.

Ốc vít rơi trong case có gây lỗi này không? Có. Ốc vít chạm mạch dưới mainboard là nguyên nhân khá phổ biến khiến nguồn bảo vệ ngắn mạch.

Dùng dây nguồn module của hãng khác có sao không? Rất nguy hiểm. Sơ đồ chân phía nguồn có thể khác nhau, dễ gây chập hoặc đưa sai điện áp vào ổ cứng, card.

Sửa lỗi này mất bao lâu? Khoanh vùng nhanh khi tiếp nhận. Nếu lỗi ở nguồn với linh kiện phổ biến, nhiều ca được sửa trong ngày.

Bài viết liên quan

• Nguồn chết IC nguồn chính: biểu hiện và cách sửa
• Nguồn mất 5VSB (nguồn phụ): máy không nhận nút nguồn
• Nguồn kích được nhưng không lên main: lỗi nguồn hay mainboard
• Nguồn đứt điện trở công suất, điện trở mồi: tìm và thay thế
• Nguồn kêu khi tắt máy: bình thường hay sắp hỏng
• Máy tính tự khởi động lại liên tục do nguồn: cách nhận biết
• Cắm điện vào nguồn là nhảy aptomat, chập điện
• Nguồn máy tính bị sét đánh, chập điện lưới: còn sửa được không
• Nguồn máy tính bị vào nước, ẩm mốc: xử lý thế nào
• Nguồn bị chuột cắn, gián làm tổ: sửa và phòng tránh