Nguồn đứt điện trở công suất, điện trở mồi: tìm và thay thế

Điện trở là linh kiện nhỏ, rẻ và thường bị xem nhẹ trong bộ nguồn máy tính. Nhưng chỉ cần một điện trở mồi bị đứt, nguồn có thể nằm im không dao động; một điện trở sun cháy đen có thể là dấu hiệu mosfet vừa chập. Tình trạng đứt điện trở nguồn rất hay gặp ở các bộ nguồn đã dùng lâu, nguồn hay phải làm việc nóng hoặc sau các sự cố điện lưới. Điều quan trọng là phải hiểu điện trở đó làm gì trong mạch, vì sao nó hỏng, chứ không chỉ thay một linh kiện cùng màu vạch.

Bài viết này của kỹ thuật viên Thần Vũ tại Long Biên phân loại các điện trở quan trọng trong nguồn, cách đọc vạch màu, đo giá trị thực và quy trình kiểm tra, sửa chữa tại xưởng.

Tóm tắt nhanh

Ba nhóm cần chú ý: điện trở khởi động (mồi), điện trở hạn dòng và điện trở sun
Đứt điện trở mồi làm IC không có điện khởi động, nguồn không dao động
Điện trở trị số lớn hay bị đứt ngầm, nhìn bên ngoài vẫn bình thường
Điện trở cháy đen thường là hậu quả của mosfet, diode hay IC chập

Bo nguồn máy tính đang kiểm tra lỗi đứt điện trở nguồn

Điện trở khởi động, điện trở hạn dòng và điện trở sun

Trong bộ nguồn xung, có hàng chục đến hàng trăm điện trở, nhưng một số nhóm đóng vai trò đặc biệt quan trọng và hay hỏng:

Loại điện trở	Vị trí, nhiệm vụ	Đặc điểm
Điện trở khởi động (điện trở mồi)	Lấy điện từ đường cao áp DC cấp cho chân Vcc của IC khi mới cắm điện, giúp IC bắt đầu dao động	Trị số lớn, thường vài trăm kΩ, chịu điện áp cao liên tục
Điện trở hạn dòng, điện trở cực cổng	Hạn dòng vào cực cổng mosfet, vào chân IC, vào opto	Trị số nhỏ, dễ đứt khi mosfet chập
Điện trở sun (điện trở đo dòng)	Nối từ chân S của mosfet xuống mass, tạo điện áp tỉ lệ với dòng cho IC đo quá dòng	Trị số rất nhỏ, công suất lớn, thường là điện trở xi măng hoặc dây
Điện trở xả tụ	Xả điện tụ X ở đầu vào, xả tụ lọc cao áp khi rút điện	Trị số lớn, chịu áp cao
Điện trở chia áp hồi tiếp	Chia điện áp ra đưa về TL431 để ổn định điện áp	Lệch giá trị làm điện áp ra sai

Mỗi loại khi bị đứt điện trở nguồn sẽ gây một triệu chứng khác nhau. Hiểu được vai trò giúp kỹ thuật viên dự đoán vị trí hỏng chỉ từ triệu chứng ban đầu.

Đứt điện trở mồi làm nguồn không dao động

Điện trở mồi nguồn có nhiệm vụ “khởi động” cho IC. Khi bạn cắm điện, tụ lọc cao áp được nạp lên vài trăm vôn, dòng điện nhỏ đi qua điện trở mồi nạp cho tụ nuôi IC. Khi điện áp tụ nuôi đạt ngưỡng khởi động, IC bắt đầu dao động, sau đó nhận điện nuôi từ cuộn dây phụ của biến áp.

Do phải chịu điện áp cao liên tục mỗi khi cắm điện, các điện trở mồi trị số lớn rất hay đứt ngầm: điện trở tăng dần theo thời gian rồi đứt hẳn, trong khi vỏ ngoài vẫn trông bình thường, không cháy, không đổi màu. Khi điện trở mồi đứt hoặc tăng trị số:

IC nguồn phụ 5VSB không khởi động: mất điện chờ, main không có đèn, bấm nút không lên.
Nếu là điện trở mồi cho IC nguồn chính: có 5VSB nhưng kích không lên nguồn chính.
Nếu điện trở tăng trị số chưa đứt hẳn: nguồn khó khởi động, phải cắm điện một lúc mới lên, hoặc chỉ lên khi trời nóng.

Đây là lỗi điển hình ở nguồn đời cũ, nhất là các dòng nguồn công suất thấp dùng cho máy văn phòng. Thay điện trở mồi thường là một sửa chữa nhỏ nhưng mang lại hiệu quả lớn. Bạn có thể đọc thêm về đặc thù của các nguồn này trong bài sửa nguồn công suất thấp máy cũ.

Điện trở mồi nguồn ở khu vực cao áp gần tụ lọc lớn

Lưu ý: người dùng không nên tự mở nguồn để tìm điện trở mồi, vì chúng nằm ngay khu vực cao áp, gần tụ lọc lớn có thể vẫn còn tích điện sau khi rút phích cắm.

Đọc vạch màu và đo giá trị thực

Điện trở xuyên lỗ thường có vạch màu biểu thị trị số. Loại bốn vạch: hai vạch đầu là hai chữ số, vạch thứ ba là hệ số nhân, vạch cuối là sai số. Loại năm vạch: ba vạch đầu là chữ số, vạch thứ tư là hệ số nhân. Điện trở dán (SMD) thường ghi mã ba hoặc bốn chữ số.

Tuy nhiên, trong thực tế sửa nguồn, đọc vạch màu chỉ là bước đầu:

Vạch màu bị cháy, đổi màu do nhiệt, rất dễ đọc sai, đặc biệt các màu nâu, đỏ, cam.
Nên đối chiếu với sơ đồ mạch hoặc nguồn cùng model nếu có, hoặc với điện trở đối xứng trên mạch.
Đo giá trị thực: tháo một chân điện trở khỏi bo rồi đo bằng đồng hồ để tránh ảnh hưởng của linh kiện song song. Điện trở trị số lớn đo trên mạch thường cho kết quả thấp hơn thực tế.
Điện trở sun trị số rất nhỏ cần đồng hồ có độ phân giải cao hoặc phương pháp đo bốn dây để có kết quả chính xác.

Khi thay, ngoài trị số còn phải đúng công suất định mức và điện áp chịu đựng. Điện trở mồi nên chọn loại chịu điện áp cao, hoặc chia thành nhiều điện trở nối tiếp như thiết kế gốc. Điện trở sun phải đúng trị số tuyệt đối, vì sai lệch nhỏ cũng làm thay đổi ngưỡng bảo vệ quá dòng.

Đo giá trị thực điện trở sau khi tháo chân khỏi bo

Vì sao điện trở cháy thường báo hiệu lỗi khác

Điện trở cháy đen, nứt vỡ hiếm khi tự hỏng. Đó thường là “nạn nhân” của một linh kiện khác:

Điện trở sun cháy: gần như chắc chắn mosfet công suất phía trên đã chập, dòng lớn chạy qua sun.
Điện trở cực cổng đứt: mosfet chập cực G-D, điện áp cao dội về mạch điều khiển; cần kiểm tra cả IC PWM.
Điện trở hạn dòng cho nguồn phụ cháy: IC nguồn phụ chập hoặc tụ lọc đầu vào nguồn phụ chập.
Điện trở công suất phía thứ cấp cháy: có thể do tải giả nội bộ quá nhiệt, quạt hỏng hoặc diode chập.

Vì vậy, gặp tình trạng điện trở công suất bị cháy, kỹ thuật viên không bao giờ chỉ thay điện trở rồi cấp điện. Với mọi ca đứt điện trở nguồn kiểu cháy đen, phải tìm và xử lý linh kiện gây ra dòng bất thường trước, nếu không điện trở mới sẽ cháy ngay, có khi kéo theo nhiều linh kiện khác.

Ngoài ra, điện trở lệch trị số trong mạch hồi tiếp hay mạch cảm biến dòng có thể khiến nguồn cho công suất thực thấp hơn thiết kế, ngắt bảo vệ sớm khi tải nặng. Hiện tượng này được phân tích trong bài nguồn máy tính công suất bị yếu.

Điện trở công suất bị cháy đen cạnh mosfet trong nguồn

Quy trình Thần Vũ kiểm tra và xử lý đứt điện trở nguồn

Xác định triệu chứng: mất 5VSB, không lên nguồn chính, khó khởi động hay đã nổ cầu chì.
Xả tụ cao áp, mở nguồn, quan sát điện trở cháy, đổi màu, mạch bị nóng.
Đo các điện trở quan trọng: điện trở mồi, điện trở sun, điện trở cực cổng, điện trở hạn dòng nguồn phụ, điện trở chia áp hồi tiếp. Tháo chân đo riêng khi cần.
Tìm nguyên nhân gốc: đo mosfet, diode, IC liên quan đến điện trở bị hỏng.
Thay điện trở đúng trị số, công suất, điện áp chịu đựng, thay các linh kiện kéo theo.
Cấp điện qua bóng đèn hạn dòng, chạy tải giả, đo điện áp và nhiệt độ các điện trở công suất.

Kỹ thuật viên thay điện trở và chạy thử nguồn tại xưởng Thần Vũ

Thần Vũ kiểm tra, báo giá trước khi sửa, nhiều lỗi sửa lấy trong ngày và có bảo hành sau sửa. Tìm hiểu thêm dịch vụ sửa nguồn máy tính và sửa nguồn máy tính để bàn tại xưởng Long Biên.

Khi nào nên sửa, khi nào nên thay nguồn mới

Đứt điện trở nguồn ở vị trí điện trở mồi hay điện trở hạn dòng đơn lẻ là lỗi nhỏ, sửa nhanh và rất kinh tế. Kể cả khi điện trở cháy kèm mosfet, cầu chì, nguồn vẫn thường sửa được nếu bo mạch còn tốt.

Nên thay mới khi điện trở cháy làm than hóa bo mạch, đường mạch bong tróc, hoặc nguồn có công suất thực quá thấp so với cấu hình hiện tại. Nhiều nguồn giá rẻ ghi công suất lớn nhưng thực tế yếu, sửa xong vẫn không gánh nổi máy. Bạn có thể tham khảo bài công suất thực và công suất ảo để đánh giá.

Cách phòng tránh đứt điện trở công suất tái diễn

Giữ nguồn mát: vệ sinh bụi, đảm bảo quạt nguồn quay tốt.
Dùng ổ cắm chống sét, ổn áp để giảm xung điện áp vào khu vực cao áp.
Tắt công tắc sau nguồn hoặc rút điện khi không dùng lâu ngày, giảm thời gian điện trở mồi chịu điện áp cao.
Không cho nguồn chạy quá tải liên tục, chọn nguồn đủ công suất.
Kiểm tra định kỳ nguồn đã dùng lâu, phát hiện sớm điện trở đổi màu, mạch bị nóng.

Liên hệ hotline 0965.305.158 hoặc Zalo 0983.504.555 để được tư vấn trước khi mang nguồn tới xưởng.

Ca thực tế tại Thần Vũ

một văn phòng công ty ở Long Biên có một máy tính bàn đời cũ, gần đây mỗi sáng phải cắm điện để vài phút rồi mới bấm nút lên được, sau đó thì không bật được nữa, đèn chờ trên main tắt hẳn. Kỹ thuật viên kiểm tra thấy mất hoàn toàn 5VSB. Mở nguồn, mạch nguồn phụ nhìn bên ngoài không có dấu hiệu cháy, tụ không phồng. Tháo chân đo lần lượt, phát hiện hai điện trở mồi nối tiếp của IC nguồn phụ, một chiếc đã đứt hẳn, chiếc còn lại tăng trị số rất nhiều so với thiết kế. Sau khi thay cả hai điện trở bằng loại chịu điện áp cao, thay tụ nuôi IC đã khô và chạy tải giả, 5VSB lên ngay khi cắm điện, nguồn hoạt động ổn định, máy được trả lại trong ngày.

Thần Vũ nhận Sửa nguồn máy tính tại Hà Nội, Sửa máy tính tại nhà Hà Nội. Kỹ thuật kiểm tra, báo giá trước khi sửa; nhiều lỗi nguồn thông dụng lấy trong ngày.

Thần Vũ hỗ trợ tại đâu?

Kỹ thuật Thần Vũ hỗ trợ tận nơi tại Long Biên, Gia Lâm, Đông Anh và các quận nội thành Hà Nội: Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai, Tây Hồ, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm, Hà Đông. Khách ở xa có thể gửi máy về xưởng tại Long Biên hoặc nhờ tư vấn từ xa qua Zalo.

Câu hỏi thường gặp

Đứt điện trở nguồn có tự sửa được không? Không nên, vì nhiều điện trở quan trọng nằm ở khu vực cao áp gần tụ lọc lớn có thể còn tích điện, và cần tìm nguyên nhân gốc trước khi thay.

Điện trở mồi bị đứt có nhìn thấy được không? Thường không. Điện trở mồi hay đứt ngầm, vỏ ngoài bình thường, chỉ đo mới phát hiện được.

Điện trở sun cháy có phải chỉ cần thay điện trở? Không. Điện trở sun cháy thường do mosfet chập, cần kiểm tra mosfet, mạch driver và IC trước khi thay.

Thay điện trở nguồn có lâu không? Nếu chỉ hỏng điện trở và vài linh kiện nhỏ, thường được sửa trong ngày sau khi kiểm tra, báo giá.

Nguồn không lên, nghi đứt điện trở nguồn?

Gọi 0965.305.158 · Zalo 0983.504.555 · Máy bàn 024 3992 1369. Thần Vũ tư vấn miễn phí, sửa máy in, máy tính, thiết bị văn phòng tận nơi tại Hà Nội; báo giá trước khi làm.