Bạn cắm điện cho máy tính và nghe thấy tiếng tạch tạch, lạch tạch đều đều phát ra từ bộ nguồn, quạt có thể giật nhẹ theo nhịp rồi dừng, bấm nút nguồn không lên. Hiện tượng nguồn kêu tạch tạch này khiến nhiều người nghĩ nguồn sắp nổ, nhưng thực chất đây thường là dấu hiệu bộ nguồn đang tự bảo vệ trước một lỗi nào đó, ở bên trong nguồn hoặc ở thiết bị đang cắm vào nó.

Hiểu đúng ý nghĩa tiếng kêu giúp bạn tránh cắm rút liên tục làm hỏng thêm linh kiện. Bài viết dưới đây của Thần Vũ, xưởng sửa nguồn tại Long Biên, giải thích các nguyên nhân phổ biến như chập phía thứ cấp, diode xung chết, nguồn phụ 5VSB dao động, cách tháo tải để biết lỗi nằm ở đâu và quy trình sửa chuẩn tại xưởng.

Tiếng tạch tạch là nguồn đang tự bảo vệ

Một bộ nguồn xung có các mạch bảo vệ như chống ngắn mạch (SCP), quá dòng (OCP), quá áp (OVP), thấp áp (UVP). Khi phát hiện bất thường, IC điều khiển sẽ ngắt dao động. Sau một khoảng thời gian ngắn, mạch khởi động lại thử cấp điện. Nếu lỗi vẫn còn, nó lại ngắt. Chu kỳ khởi động, ngắt, khởi động lặp đi lặp lại tạo ra tiếng nguồn kêu lạch tạch hoặc tích tích đều nhịp, gọi là chế độ “hiccup”.

Tiếng kêu phát ra chủ yếu từ biến áp xung và cuộn cảm khi dòng điện bật tắt đột ngột. Đi kèm thường có các biểu hiện:

• Quạt nguồn giật nhẹ theo nhịp hoặc không quay.
• Đèn chờ trên mainboard nhấp nháy theo tiếng kêu.
• Bấm nút nguồn không có phản ứng, hoặc máy lên một giây rồi tắt.

Cần phân biệt với tiếng rè liên tục khi máy đang chạy (xem bài nguồn máy tính kêu rè) và tiếng kêu ngắn ngay khi tắt máy, thường là hiện tượng bình thường. Tiếng tạch tạch kéo dài khi máy đang cắm điện là dấu hiệu có lỗi thật sự cần xử lý.

Nhịp kêu cũng cho kỹ thuật viên nhiều thông tin. Tiếng kêu nhanh, nhỏ thường liên quan đến mạch nguồn phụ. Tiếng kêu chậm hơn, mỗi lần kèm quạt giật mạnh thường là nguồn chính khởi động rồi gặp ngắn mạch phía thứ cấp hoặc tải bên ngoài. Bạn nên ghi lại hoặc quay một đoạn video ngắn tiếng kêu để gửi qua Zalo, giúp việc tư vấn ban đầu chính xác hơn.

Ngắn mạch phía thứ cấp và diode xung chết

Nguyên nhân phổ biến nhất khiến nguồn kêu tạch tạch là có ngắn mạch trên các đường điện ra 12V, 5V hoặc 3.3V. Ở phía thứ cấp, các linh kiện hay hỏng gồm:

Linh kiện	Kiểu hỏng	Hậu quả
Diode Schottky (diode xung) chỉnh lưu 12V, 5V	Chập hoặc rò	Ngắn mạch đường ra, nguồn bảo vệ liên tục
Mosfet chỉnh lưu đồng bộ (nguồn đời mới)	Chập	Tương tự diode chập
Tụ hóa thứ cấp	Phồng, chập, khô	Ripple lớn, mạch bảo vệ tác động
Mạch DC-DC 5V, 3.3V	Mosfet hoặc IC hỏng	Một đường ra mất hoặc chập
Dây dẫn, đầu cắm	Cháy chảy, chạm nhau	Ngắn mạch bên ngoài bo

Diode Schottky thường gắn trên tản nhiệt thứ cấp, nơi nóng nhất trong nguồn. Sau nhiều năm làm việc nóng, diode rò dần rồi chập hẳn. Khi đó IC giám sát phát hiện điện áp ra thấp hoặc dòng quá lớn, ngắt nguồn và bạn nghe tiếng tạch tạch.

Đôi khi, chính quạt nguồn bị kẹt hoặc chập cũng làm nguồn bảo vệ, nhất là ở các nguồn cấp điện quạt trực tiếp từ đường 12V. Tham khảo thêm bài nguồn hỏng quạt, kêu to để biết cách nhận diện.

Nguồn phụ 5VSB dao động, IC khởi động lại liên tục

Trường hợp tiếng tạch tạch xuất hiện ngay khi cắm điện, chưa cần bấm nút nguồn, thì nghi phạm hàng đầu là mạch nguồn phụ 5VSB (standby). Mạch này luôn chạy khi có điện lưới để cấp điện chờ cho mainboard. Các lỗi hay gặp:

• Tụ nguồn phụ khô: tụ cấp nguồn nuôi cho IC 5VSB mất điện dung, IC khởi động rồi tắt liên tục vì không đủ năng lượng duy trì.
• IC 5VSB yếu hoặc linh kiện hồi tiếp (opto, TL431) lệch thông số, khiến điện áp 5VSB dao động.
• Tụ lọc đầu ra 5VSB phồng làm điện áp chờ chập chờn, mainboard nhận lệnh sai.
• Diode chỉnh lưu 5VSB chập, mạch nguồn phụ liên tục bảo vệ.

Đặc điểm của lỗi nguồn phụ là tiếng kêu nhỏ, đều, thường kèm đèn chờ trên main nhấp nháy. Lỗi này rất hay gặp ở nguồn đã dùng nhiều năm và may mắn là thường sửa được nhanh vì linh kiện nhỏ, dễ tìm.

Có một biến thể cần lưu ý: ở một số nguồn, mạch 5VSB đồng thời cấp điện nuôi cho IC PWM của nguồn chính. Khi nguồn phụ dao động, nguồn chính cũng khởi động rồi ngắt theo, khiến tiếng kêu to hơn và quạt giật mạnh hơn. Người dùng dễ nhầm đây là lỗi nặng ở khối công suất, trong khi chỉ cần xử lý đúng mạch nguồn phụ là nguồn chạy lại bình thường. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc đo kiểm có thứ tự, thay vì thay bừa linh kiện công suất lớn.

Tháo tải để biết nguồn kêu tạch tạch do nguồn hay do linh kiện khác

Nguồn tự bảo vệ không có nghĩa lỗi nằm trong nguồn. Một mainboard chập tụ, một card đồ họa chập mosfet, một ổ cứng chập mạch hay một quạt case kẹt cũng khiến nguồn tốt kêu tạch tạch. Cách khoanh vùng an toàn bạn có thể tự làm:

1. Rút điện, chờ một lúc.
2. Rút hết các giắc từ nguồn ra: 24 pin, 8 pin CPU, PCIe card đồ họa, SATA, Molex.
3. Cắm điện lại cho nguồn khi không có tải. Nếu vẫn kêu tạch tạch, lỗi nằm trong nguồn.
4. Nếu hết kêu, cắm lần lượt từng thiết bị: main trước, sau đó CPU, card, ổ cứng. Thiết bị nào cắm vào làm nguồn kêu lại thì đó là thủ phạm.

Lưu ý: một số nguồn cần có tải tối thiểu mới hoạt động đúng, nên kết quả thử không tải chỉ mang tính tham khảo. Ngoài ra, chỉ thao tác với giắc cắm bên ngoài. Không mở vỏ nguồn vì tụ lọc cao áp có thể vẫn còn tích điện nguy hiểm.

Cách phòng tránh nguồn kêu tạch tạch tái diễn

• Vệ sinh bụi định kỳ để tản nhiệt thứ cấp và diode Schottky không bị quá nhiệt.
• Đảm bảo quạt nguồn quay tốt, thay quạt ngay khi có tiếng kêu lạ.
• Không cắm quá nhiều thiết bị qua dây chia Molex, SATA kém chất lượng.
• Kiểm tra dây cáp sau khi lắp ráp, tránh dây bị kẹp vào cạnh vỏ case gây chạm chập.
• Dùng ổ cắm, ổn áp chất lượng để điện lưới ổn định, giảm áp lực cho nguồn phụ.

Nguồn đã dùng lâu năm nên được kiểm tra, thay tụ dự phòng trước khi xuất hiện triệu chứng, đặc biệt với máy chạy liên tục ở văn phòng hay phòng game.

Khi nâng cấp card đồ họa, hãy kiểm tra lại công suất thực của nguồn và dùng đúng dây PCIe riêng thay vì dây chia từ Molex. Dây chia chất lượng kém dễ nóng chảy, chạm chập và khiến nguồn bảo vệ. Với máy đặt ở nơi ẩm như tầng trệt, gần cửa sổ, nên bật máy định kỳ để hơi ẩm không đọng lại trên bo mạch, vì hơi ẩm cũng là tác nhân gây rò điện phía thứ cấp. Cuối cùng, nếu thấy nguồn thỉnh thoảng kêu tạch một hai tiếng rồi lên bình thường, đừng chủ quan: đó thường là giai đoạn đầu của tụ nguồn phụ khô, sửa sớm sẽ đơn giản hơn.

Những việc không nên tự làm khi gặp nguồn kêu tạch tạch

• Không cắm rút điện liên tục để “thử vận may”: mỗi lần khởi động lại, linh kiện yếu lại chịu thêm một cú sốc.
• Không cố bấm nút nguồn nhiều lần khi máy đang kêu.
• Không thử cắm nguồn lỗi sang một máy khác đang tốt.
• Không tự mở nguồn hàn thay diode, tụ khi không có dụng cụ xả tụ và đồng hồ đo.
• Không bỏ qua mùi khét đi kèm tiếng kêu.

Nếu nghe nguồn kêu tạch tạch chỉ một lần ngắn lúc vừa tắt máy, đó có thể là hiện tượng bình thường, bạn có thể đọc thêm bài nguồn kêu khi tắt máy để phân biệt.

Quy trình Thần Vũ kiểm tra và xử lý nguồn kêu tạch tạch

Tại xưởng Thần Vũ ở Long Biên, ca nguồn bảo vệ kêu tách được xử lý theo các bước:

1. Xác định lỗi ở nguồn hay ở tải: thử nguồn riêng với tải giả, nếu cần kiểm tra cả main, card khách mang tới.
2. Xả tụ cao áp, mở nguồn, quan sát: tụ phồng, dấu cháy, mối hàn nứt quanh biến áp và tản nhiệt.
3. Đo nguội phía thứ cấp: đo trở kháng các đường 12V, 5V, 3.3V, 5VSB; đo diode Schottky, mosfet chỉnh lưu.
4. Kiểm tra nguồn phụ: đo ESR tụ nuôi IC, kiểm tra IC 5VSB, opto, TL431.
5. Thay linh kiện đúng thông số và kiểm tra IC giám sát để mạch bảo vệ hoạt động đúng.
6. Chạy tải giả, đo điện áp, kiểm tra tín hiệu Power Good trước khi bàn giao.

Thần Vũ kiểm tra, báo giá trước khi sửa, nhiều lỗi sửa lấy trong ngày và có bảo hành sau sửa. Bạn có thể tìm hiểu thêm dịch vụ sửa nguồn máy tính hoặc liên hệ hotline 0965.305.158, Zalo 0983.504.555 để được tư vấn trước khi mang tới.

Ca thực tế tại Thần Vũ

một quán net ở Đông Anh báo một máy cứ cắm điện là nghe nguồn kêu tạch tạch đều đều, đèn main nhấp nháy, bấm nút không lên. Chủ quán đã thử đổi dây điện nhưng không hết. Kỹ thuật viên rút hết tải và thử riêng bộ nguồn, tiếng kêu vẫn còn, xác định lỗi trong nguồn. Về xưởng, mở ra thấy hai tụ trong mạch nguồn phụ 5VSB phồng nắp, đo ESR rất cao, IC 5VSB không đủ điện nuôi nên khởi động lại liên tục. Sau khi thay tụ, kiểm tra lại opto và TL431, điện áp 5VSB ổn định, nguồn chạy tải giả bình thường và máy được lắp trả lại cho quán ngay trong ngày.

Thần Vũ nhận Sửa nguồn máy tính tại Hà Nội, Sửa máy tính tại nhà Hà Nội. Kỹ thuật kiểm tra, báo giá trước khi sửa; nhiều lỗi nguồn thông dụng lấy trong ngày.

Thần Vũ hỗ trợ tại đâu?

Kỹ thuật Thần Vũ hỗ trợ tận nơi tại Long Biên, Gia Lâm, Đông Anh và các quận nội thành Hà Nội: Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai, Tây Hồ, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm, Hà Đông. Khách ở xa có thể gửi máy về xưởng tại Long Biên hoặc nhờ tư vấn từ xa qua Zalo.

Bài viết liên quan

• Nguồn máy tính kêu rè: xác định nguyên nhân và cách khắc phục
• Nguồn kêu khi tắt máy: bình thường hay sắp hỏng
• Quạt nguồn kêu to, rung lắc: thay quạt hay tra dầu
• Sửa nguồn máy tính tại Hà Nội

Câu hỏi thường gặp

Nguồn kêu tạch tạch có nguy hiểm không? Bản thân tiếng kêu là nguồn đang tự bảo vệ, nhưng nếu cứ cắm điện để vậy hoặc cắm rút nhiều lần, linh kiện yếu có thể chết hẳn hoặc gây hỏng lây.

Làm sao biết nguồn kêu do nguồn hay do mainboard? Rút hết giắc ra khỏi main và các thiết bị rồi cắm điện cho nguồn. Nếu vẫn kêu là lỗi trong nguồn, hết kêu thì cắm từng thiết bị để tìm thủ phạm.

Nguồn kêu tích tích khi chưa bật máy là lỗi gì? Thường là mạch nguồn phụ 5VSB dao động do tụ khô hoặc IC nguồn phụ yếu, lỗi này hay sửa được nhanh.

Sửa nguồn kêu tạch tạch có lâu không? Nhiều trường hợp như thay tụ nguồn phụ, thay diode Schottky được sửa lấy trong ngày sau khi kiểm tra, báo giá.

Bài viết liên quan

• Nguồn máy tính bị phồng tụ: nhận biết và thay tụ đúng cách
• Nguồn máy tính có mùi khét: xử lý ngay thế nào cho an toàn
• Điện áp 12V của nguồn bị tụt: dấu hiệu và cách khắc phục
• Nguồn máy tính nổ cầu chì: vì sao và có sửa được không
• Nguồn máy tính kêu rè: xác định nguyên nhân và cách khắc phục
• Quạt nguồn máy tính không quay: hỏng quạt hay hỏng nguồn
• Vỏ máy tính bị rò điện, giật tê tay: nguyên nhân và cách xử lý