Nguồn kêu rít cao (coil whine): sửa được không

Mở game lên, màn hình menu chạy hàng trăm khung hình mỗi giây và từ phía sau máy vang lên tiếng e e cao vút, tắt game thì im. Hoặc máy đang để chờ mà nghe tiếng rít nhỏ đều đều trong đêm yên tĩnh. Nguồn kêu rít, hay còn gọi là coil whine, là hiện tượng khá phổ biến và gây khó chịu cho nhiều người dùng. Câu hỏi thường gặp là tiếng rít này có hại không và có sửa được không.

Bài viết này giải thích tiếng rít sinh ra từ đâu, phân biệt rít do tải và rít do lỗi, cách kỹ thuật viên xử lý và những việc bạn không nên tự làm.

Tóm tắt nhanh

Coil whine là do cuộn cảm, biến áp rung ở tần số nghe được
Rít theo FPS thường vô hại, giới hạn khung hình giúp giảm
Rít kèm sụt áp, nóng, tự tắt là dấu hiệu lỗi thật cần sửa
Cố định cuộn cảm bằng keo chuyên dụng giảm rõ tiếng rít

Máy tính chơi game có nguồn kêu rít khi chạy game FPS cao

Coil whine sinh ra từ đâu

Bên trong nguồn có biến áp xung, cuộn lọc thứ cấp, cuộn PFC và các cuộn cảm nhỏ trên mạch DC-DC. Khi dòng điện biến thiên chạy qua, từ trường làm lõi ferrite và các vòng dây rung nhẹ, hiện tượng gọi là từ giảo. Bình thường nguồn làm việc ở tần số hàng chục đến hàng trăm kHz, cao hơn nhiều so với ngưỡng tai người nghe được, nên không có tiếng.

Tuy nhiên, khi tải thay đổi theo chu kỳ trong dải âm thanh, ví dụ card đồ họa và CPU kéo dòng theo nhịp khung hình, hoặc khi IC điều khiển chuyển sang chế độ burst ở tải nhẹ, dòng qua cuộn cảm biến thiên với tần số vài kHz đến hơn mười kHz. Lúc đó cuộn cảm rung ở tần số tai nghe được, tạo ra tiếng coil whine nguồn. Vòng dây quấn không chặt, keo cố định bị lão hóa, lõi ferrite có khe hở càng làm tiếng rít lớn hơn.

Cũng cần lưu ý, tiếng rít bạn nghe thấy chưa chắc đã đến từ nguồn. Card đồ họa và mạch VRM trên mainboard cũng có cuộn cảm và cũng có thể rít. Kỹ thuật viên thường dùng ống nghe hoặc thay nguồn khác để xác định đúng nguồn âm thanh.

Cuộn cảm trong nguồn được phủ keo chuyên dụng để giảm tiếng rít

Rít theo FPS khi chơi game hay khi idle

Có hai kiểu nguồn kêu rít thường gặp:

Kiểu rít	Đặc điểm	Nguyên nhân
Rít theo FPS	Rít to ở màn hình menu, khi FPS rất cao, cao độ thay đổi theo khung hình	Tải của card thay đổi theo nhịp khung hình, phần lớn từ card, đôi khi từ nguồn
Rít khi idle hoặc tắt máy	Tiếng nguồn kêu e e nhỏ, đều, nghe rõ ban đêm	IC nguồn chạy chế độ tiết kiệm ở tải nhẹ, nguồn phụ 5VSB rung
Rít thay đổi khi cắm điện, rút thiết bị	Rít khi cắm sạc USB, thay đổi theo thiết bị ngoại vi	Tải nhẹ trên 5VSB, mạch hồi tiếp nguồn phụ

Rít theo FPS thường giảm hẳn khi bạn bật V-Sync hoặc giới hạn khung hình trong game hay driver. Rít khi idle đôi khi giảm khi tắt các chế độ tiết kiệm điện sâu trong BIOS. Nếu tiếng rít đi kèm hiện tượng máy sập khi cắm điện, tham khảo bài nguồn bị sập khi cắm điện.

Cố định cuộn cảm bằng keo chuyên dụng

Cảnh báo: việc mở nguồn chỉ nên do kỹ thuật viên thực hiện. Tụ lọc cao áp có thể giữ điện nguy hiểm dù đã rút điện lâu.

Khi xác định tiếng rít cuộn cảm đến từ nguồn, kỹ thuật viên sẽ:

Xả tụ, mở nguồn, cho nguồn chạy trên tải giả ở điều kiện gây rít, dùng ống nghe hoặc que cách điện để tìm đúng cuộn đang rung.
Kiểm tra cuộn cảm có bị lỏng, vòng dây có bị bung, keo cũ có bị bong hay giòn không.
Làm sạch, phủ keo cách điện chịu nhiệt chuyên dụng lên vòng dây và khe lõi để cố định, không dùng keo nến hay keo thông thường vì có thể chảy, cháy khi nóng.
Kiểm tra mối hàn chân cuộn, hàn lại nếu có dấu hiệu nứt.
Để keo khô đúng thời gian, chạy lại tải để đánh giá.

Cách này giảm rõ tiếng rít trong nhiều trường hợp, nhưng không phải lúc nào cũng hết hoàn toàn, vì một phần tiếng rít đến từ bản chất thiết kế. Kỹ thuật viên sẽ nói rõ điều này trước khi làm.

Kỹ thuật viên dùng ống nghe tìm vị trí tiếng rít cuộn cảm trong nguồn

Khi nào coil whine là dấu hiệu lỗi thật

Tiếng rít tự thân thường không gây hại. Nhưng nếu nguồn kêu rít kèm các dấu hiệu dưới đây, đó có thể là lỗi thật:

Tiếng rít mới xuất hiện, trước đây không có, và to dần theo thời gian.
Rít kèm tiếng tạch tạch, nguồn tự ngắt rồi bật lại.
Điện áp ra dao động, máy treo, khởi động lại khi tải thay đổi.
Nguồn nóng bất thường, có mùi khét nhẹ, tự ngắt vì quá nhiệt (xem bài nguồn tự ngắt quá nhiệt).
Rít to ngay cả khi máy đã tắt, chỉ cắm điện.

Những triệu chứng này thường liên quan đến tụ hóa thứ cấp khô làm gợn sóng lớn, mạch hồi tiếp dao động, opto lão hóa, hoặc nguồn phụ 5VSB sắp hỏng. Lúc này cần sửa đúng linh kiện chứ không chỉ phủ keo.

Cũng cần phân biệt tiếng rít điện với tiếng kêu cơ học của quạt. Quạt mòn bạc thường kêu ù, lạch xạch, thay đổi theo tốc độ quạt, xem bài nguồn hỏng quạt kêu to.

Nguồn máy tính chạy trên tải giả để đo gợn sóng và kiểm tra tiếng rít

Những việc không nên tự làm khi gặp nguồn kêu rít

Không mở nguồn tự phủ keo, tự ấn vào cuộn cảm khi nguồn đang chạy.
Không dùng keo nến, keo dán thông thường hoặc băng dính lên linh kiện trong nguồn.
Không gõ, lắc nguồn để tìm chỗ kêu.
Không bỏ qua khi tiếng rít đi kèm mùi khét, máy tự tắt hoặc điện áp bất thường.
Không vội thay nguồn khi chưa xác định tiếng rít đến từ nguồn, card hay main.

Quy trình Thần Vũ kiểm tra và xử lý nguồn kêu rít

Nghe và xác định nguồn phát tiếng: nguồn, card hay mainboard, bằng cách thay nguồn thử và dùng ống nghe.
Chạy nguồn trên tải giả ở nhiều mức tải, đo điện áp và gợn sóng.
Xả tụ, mở nguồn, kiểm tra tụ, cuộn cảm, mạch hồi tiếp, nguồn phụ.
Báo lỗi và báo giá trước khi sửa: chỉ cố định cuộn cảm hay cần thay linh kiện.
Xử lý và chạy lại tải để đánh giá kết quả cùng khách.

Thần Vũ nhận sửa nguồn máy tính mọi loại tại xưởng Long Biên.

Thời gian sửa, báo giá sau kiểm tra và bảo hành

Xử lý cố định cuộn cảm hoặc thay tụ thường có thể làm trong ngày, tuy nhiên keo cần thời gian khô nên có ca phải để lại đến chiều hoặc hôm sau. Nếu tiếng rít đi kèm lỗi linh kiện, thời gian phụ thuộc vào lỗi thực tế. Chi phí luôn được báo sau kiểm tra, khách đồng ý mới làm, nguồn sau sửa có bảo hành theo phiếu.

Bạn có thể mang nguồn tới xưởng, gửi máy về, hoặc gọi kỹ thuật viên qua dịch vụ sửa máy tính tại nhà Hà Nội. Hotline 0965.305.158, Zalo 0983.504.555.

Ca thực tế tại Thần Vũ

một bạn làm dựng video ở Long Biên phàn nàn máy phát tiếng rít nhỏ suốt đêm khi để render và cả khi đã tắt máy nhưng vẫn cắm điện. Kỹ thuật viên dùng ống nghe xác định tiếng rít đến từ khu vực nguồn phụ 5VSB, không phải card đồ họa. Đo trên tải giả thấy 5VSB gợn sóng lớn hơn bình thường. Mở nguồn kiểm tra, tụ lọc nguồn phụ đã khô, ESR cao, khiến IC 5VSB làm việc ở chế độ ngắt quãng gây rung biến áp nhỏ. Kỹ thuật viên thay tụ nguồn phụ, phủ keo chịu nhiệt cố định biến áp nhỏ và một cuộn lọc thứ cấp hơi lỏng. Sau khi keo khô và chạy thử, tiếng rít gần như không còn, điện áp 5VSB ổn định trở lại.

Thần Vũ nhận Sửa nguồn máy tính tại Hà Nội, Sửa máy tính tại nhà Hà Nội. Kỹ thuật kiểm tra, báo giá trước khi sửa; nhiều lỗi nguồn thông dụng lấy trong ngày.

Thần Vũ hỗ trợ tại đâu?

Kỹ thuật Thần Vũ hỗ trợ tận nơi tại Long Biên, Gia Lâm, Đông Anh và các quận nội thành Hà Nội: Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai, Tây Hồ, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm, Hà Đông. Khách ở xa có thể gửi máy về xưởng tại Long Biên hoặc nhờ tư vấn từ xa qua Zalo.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn kêu rít có nguy hiểm không? Phần lớn tiếng rít coil whine là vô hại. Chỉ đáng lo khi rít kèm tự tắt, nóng, mùi khét hoặc điện áp bất thường.

Có cách nào giảm tiếng rít khi chơi game không? Bật V-Sync hoặc giới hạn khung hình thường giúp giảm rõ tiếng rít theo FPS.

Cố định cuộn cảm bằng keo có hết rít hẳn không? Thường giảm rõ, nhưng không phải lúc nào cũng hết hoàn toàn vì một phần do thiết kế. Kỹ thuật viên sẽ nói trước điều này.

Làm sao biết tiếng rít từ nguồn hay card? Thay nguồn khác hoặc dùng ống nghe khi máy chạy để xác định vị trí phát tiếng. Kỹ thuật viên có thể làm việc này nhanh.

Sửa nguồn kêu rít mất bao lâu? Nhiều ca xong trong ngày, có ca cần chờ keo khô đến hôm sau. Thần Vũ báo trước khi sửa.

Nguồn kêu rít khó chịu, lo hỏng máy? Gọi Thần Vũ để kiểm tra và xử lý.

Gọi 0965.305.158 · Zalo 0983.504.555 · Máy bàn 024 3992 1369. Thần Vũ tư vấn miễn phí, sửa máy in, máy tính, thiết bị văn phòng tận nơi tại Hà Nội; báo giá trước khi làm.