Nguồn kêu khi tắt máy: bình thường hay sắp hỏng

Bấm Shut down, màn hình tắt, quạt dừng, và rồi bạn nghe một tiếng “tách”, tiếng “tít” nhỏ hay tiếng rít mảnh từ phía sau thùng máy. Có máy chỉ kêu một tiếng rồi im, có máy rít mãi cho tới khi rút điện. Nguồn kêu khi tắt máy khiến nhiều người lo lắng không biết bộ nguồn có sắp hỏng hay không. Thực tế, có những tiếng kêu hoàn toàn bình thường, nhưng cũng có tiếng kêu báo hiệu mạch nguồn phụ đang làm việc bất thường.

Bài viết này của kỹ thuật viên Thần Vũ tại Long Biên giúp bạn phân biệt tiếng xả tụ, cuộn cảm ngắn với tiếng rít kéo dài, hiểu tính năng quạt quay tiếp sau khi tắt và biết khi nào nên mang nguồn đi kiểm tra.

Tóm tắt nhanh

Tiếng “tách” ngắn ngay khi tắt máy thường là relay, cuộn cảm, tụ xả: bình thường
Tiếng rít, tít kéo dài sau khi tắt thường liên quan đến mạch nguồn phụ 5VSB
Quạt quay thêm một lúc sau khi tắt có thể là tính năng làm mát chủ động
Kêu kèm khó bật máy, mùi lạ, đèn chờ nhấp nháy thì nên kiểm tra sớm

Người dùng tắt máy và nghe nguồn kêu khi tắt máy

Tiếng xả tụ và cuộn cảm ngắn: hiện tượng bình thường

Khi máy tắt, nguồn chính ngừng hoạt động đột ngột, dòng điện qua biến áp, cuộn cảm giảm nhanh về không. Một số hiện tượng vật lý xảy ra và có thể phát ra âm thanh:

Cuộn cảm, biến áp rung nhẹ khi từ trường thay đổi đột ngột, tạo tiếng “tách” hoặc “tít” ngắn.
Relay bypass NTC hoặc relay đầu vào ở nhiều nguồn công suất lớn nhả tiếp điểm, phát ra tiếng “tạch” cơ khí rõ ràng.
Mạch nguồn phụ chuyển chế độ từ có tải sang tải rất nhẹ, tần số dao động thay đổi, có thể phát tiếng rít rất ngắn rồi hết.
Vỏ kim loại co lại khi nguội đi, đôi khi tạo tiếng tách nhỏ vài phút sau khi tắt.

Những tiếng này có đặc điểm chung: ngắn, chỉ một lần, lặp lại giống nhau mỗi lần tắt máy và không kèm theo bất kỳ triệu chứng nào khác. Nếu nguồn của bạn có tiếng kêu kiểu này từ khi mới mua, đó gần như chắc chắn là đặc tính thiết kế.

Một mẹo nhỏ: hãy chú ý xem nguồn kêu khi tắt máy có giống nhau ở mọi lần hay không. Nếu tiếng kêu luôn y hệt, ngắn gọn và không thay đổi theo thời gian, bạn có thể yên tâm. Nếu tiếng kêu thay đổi, dài hơn, to hơn hoặc có thêm âm thanh mới, đó là lúc cần để ý các dấu hiệu khác ở phần dưới.

Tiếng rít kéo dài do nguồn phụ dao động bất thường

Sau khi tắt máy, chỉ còn mạch nguồn phụ 5VSB hoạt động để cấp điện chờ cho mainboard. Khi đó, tải trên 5VSB rất nhỏ, nhiều IC nguồn phụ chuyển sang chế độ tiết kiệm năng lượng (burst mode, skip cycle) với tần số dao động thấp hơn, đôi khi rơi vào dải tai người nghe được. Với nguồn còn tốt, tiếng này nhỏ đến mức không nghe thấy. Nhưng khi linh kiện xuống cấp, hiện tượng nguồn rít khi tắt máy trở nên rõ rệt:

Nguyên nhân	Biểu hiện
Tụ lọc đầu ra 5VSB khô, ESR cao	Tiếng rít kéo dài, 5VSB gợn sóng lớn
Tụ nuôi IC nguồn phụ khô	Tiếng tít tít đều nhịp, IC khởi động lại liên tục
Opto, TL431 lệch thông số	Tiếng rít thay đổi, 5VSB không ổn định
Biến áp nguồn phụ lỏng lõi, keo khô	Tiếng rít cao, đều, to hơn khi có tải USB

Tiếng nguồn kêu tít sau khi tắt kiểu đều nhịp như nhịp tim là dấu hiệu đáng chú ý: mạch nguồn phụ đang khởi động, bảo vệ, rồi khởi động lại. Nếu để lâu, nguồn phụ có thể chết hẳn, khi đó máy sẽ không bật lên được nữa.

Mạch nguồn phụ 5VSB gây tiếng rít khi tắt máy

Bạn có thể thử: sau khi tắt máy, rút hết thiết bị USB, nghe xem tiếng rít có thay đổi không. Nếu tiếng kêu biến mất khi tắt công tắc sau nguồn, chắc chắn nó đến từ mạch nguồn phụ.

Quạt quay tiếp sau khi tắt: tính năng hay lỗi

Một số bộ nguồn cao cấp có tính năng làm mát sau khi tắt (fan after-run, fan delay): quạt tiếp tục quay thêm một khoảng thời gian ngắn sau khi máy tắt để thổi hết hơi nóng tích tụ bên trong nguồn, giúp tụ và linh kiện bền hơn. Đây là tính năng, không phải lỗi. Đặc điểm nhận biết:

Quạt quay đều, êm, rồi dừng hẳn sau một khoảng thời gian cố định.
Xảy ra nhiều hơn sau khi máy vừa chạy tải nặng.
Có thể được mô tả trong tài liệu của nhà sản xuất.

Ngược lại, các trường hợp sau là dấu hiệu bất thường:

Quạt quay mãi không dừng sau khi tắt máy: mạch PS_ON hoặc nguồn chính không tắt hẳn.
Quạt giật giật theo nhịp sau khi tắt: nguồn đang chu kỳ bảo vệ.
Quạt kêu lạch xạch, rè to khi giảm tốc: quạt khô bạc, cần thay. Xem thêm bài nguồn máy tính hỏng quạt, kêu to.

Quạt nguồn quay tiếp sau khi tắt máy để làm mát

Khi nào cần mang nguồn đi kiểm tra

Bạn nên mang nguồn đi kiểm tra khi tiếng kêu sau khi tắt máy đi kèm một trong các dấu hiệu sau:

Tiếng rít, tít kéo dài nhiều phút hoặc liên tục cho tới khi rút điện.
Tiếng kêu mới xuất hiện ở một nguồn trước đây rất êm, và ngày càng to.
Máy khó bật lên, phải bấm nút nhiều lần, nhất là buổi sáng hay khi trời lạnh.
Đèn chờ trên mainboard nhấp nháy theo tiếng kêu.
Có mùi khét, mùi nhựa nóng sau khi tắt máy.
Máy có biểu hiện tự tắt khi đang dùng. Trường hợp này xem thêm bài máy tự tắt khi chơi game do nguồn.

Một tiếng kêu đơn thuần chưa phải là lý do để lo lắng. Nhưng tiếng kêu kèm triệu chứng là dấu hiệu sớm của lỗi tụ khô hoặc nguồn phụ yếu, sửa sớm sẽ đơn giản và tiết kiệm hơn nhiều so với để nguồn chết hẳn.

Tắt công tắc sau nguồn để xác định tiếng kêu từ nguồn phụ

Khi mô tả cho kỹ thuật viên, hãy quay một đoạn video ngắn ghi lại tiếng kêu ngay sau khi tắt máy, kèm thông tin nguồn đã dùng bao lâu và có thay đổi gì gần đây. Với trường hợp nguồn kêu khi tắt máy nhưng máy vẫn hoạt động bình thường, kỹ thuật viên có thể tư vấn qua Zalo trước, giúp bạn quyết định có cần mang nguồn tới xưởng ngay hay chưa.

Quy trình Thần Vũ kiểm tra và xử lý nguồn kêu khi tắt máy

Tái hiện tiếng kêu: cho nguồn chạy tải giả, tắt nguồn chính, nghe và ghi nhận tiếng kêu ở chế độ chờ.
Đo 5VSB và ripple bằng máy hiện sóng ở tải nhẹ và tải định mức.
Xả tụ cao áp, mở nguồn, kiểm tra tụ nguồn phụ, biến áp nguồn phụ, opto, TL431.
Đo ESR các tụ trong mạch nguồn phụ, kiểm tra quạt và mạch điều khiển quạt.
Thay tụ, cố định biến áp bằng keo chịu nhiệt chuyên dụng nếu cần, thay quạt nếu quạt kêu.
Chạy thử nhiều chu kỳ bật tắt để chắc chắn tiếng kêu đã hết và 5VSB ổn định.

Kỹ thuật viên kiểm tra nguồn rít khi tắt máy bằng máy hiện sóng

Thần Vũ kiểm tra, báo giá trước khi sửa, nhiều lỗi sửa lấy nhanh trong ngày và có bảo hành sau sửa. Tìm hiểu thêm dịch vụ sửa nguồn máy tính tại xưởng Long Biên.

Cách phòng tránh nguồn kêu khi tắt máy tái diễn

Vệ sinh bụi định kỳ để mạch nguồn phụ không bị quá nhiệt.
Tắt công tắc sau nguồn khi không dùng máy lâu ngày.
Không cắm quá nhiều thiết bị sạc USB khi máy đã tắt.
Dùng ổ cắm, ổn áp chất lượng để điện lưới ổn định.
Thay tụ dự phòng cho nguồn đã dùng nhiều năm.

Những việc không nên tự làm khi gặp nguồn kêu khi tắt máy

Không tự mở nguồn nhỏ keo vào biến áp, cuộn cảm khi chưa xả tụ cao áp, nguy cơ bị giật.
Không nhỏ dầu vào quạt nguồn.
Không bỏ qua tiếng kêu kèm triệu chứng khó bật máy, mùi lạ.
Không rút cắm điện liên tục để “thử” tiếng kêu.

Nếu nghi ngờ máy có hiện tượng giật quạt rồi tắt khi bật lại, xem thêm bài máy tính giật quạt rồi tắt. Hotline Thần Vũ 0965.305.158, Zalo 0983.504.555.

Ca thực tế tại Thần Vũ

một gia đình ở Gia Lâm phản ánh máy tính của con mỗi lần tắt máy là nghe tiếng tít tít đều đều phát ra từ phía sau, kéo dài cho tới khi rút điện, gần đây buổi sáng còn phải bấm nút vài lần mới lên. Kỹ thuật viên kiểm tra, tắt công tắc sau nguồn thì tiếng kêu hết, xác định lỗi ở mạch nguồn phụ. Mang nguồn về xưởng, máy hiện sóng cho thấy 5VSB dao động theo chu kỳ, IC nguồn phụ khởi động lại liên tục. Mở nguồn, đo ESR thấy tụ nuôi IC và một tụ lọc đầu ra 5VSB đã khô. Sau khi thay tụ, kiểm tra opto và TL431, chạy thử nhiều chu kỳ bật tắt, tiếng kêu biến mất, máy bật lên ngay từ lần bấm đầu tiên.

Thần Vũ nhận Sửa nguồn máy tính tại Hà Nội, Sửa máy tính tại nhà Hà Nội. Kỹ thuật kiểm tra, báo giá trước khi sửa; nhiều lỗi nguồn thông dụng lấy trong ngày.

Thần Vũ hỗ trợ tại đâu?

Kỹ thuật Thần Vũ hỗ trợ tận nơi tại Long Biên, Gia Lâm, Đông Anh và các quận nội thành Hà Nội: Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai, Tây Hồ, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm, Hà Đông. Khách ở xa có thể gửi máy về xưởng tại Long Biên hoặc nhờ tư vấn từ xa qua Zalo.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn kêu khi tắt máy có bình thường không? Tiếng “tách” ngắn một lần thường là bình thường. Tiếng rít, tít kéo dài sau khi tắt thì nên kiểm tra mạch nguồn phụ.

Vì sao quạt nguồn vẫn quay sau khi tắt máy? Nhiều nguồn cao cấp có tính năng làm mát sau khi tắt. Nếu quạt quay mãi không dừng hoặc giật theo nhịp thì là lỗi.

Tiếng kêu tít tít sau khi tắt có làm hỏng máy không? Đây thường là dấu hiệu nguồn phụ yếu. Để lâu, nguồn phụ có thể chết hẳn khiến máy không bật được.

Sửa nguồn kêu khi tắt máy mất bao lâu? Phần lớn là thay tụ nguồn phụ, thường được làm xong trong ngày sau khi kiểm tra và báo giá.

Nguồn kêu khi tắt máy, lo sắp hỏng?

Gọi 0965.305.158 · Zalo 0983.504.555 · Máy bàn 024 3992 1369. Thần Vũ tư vấn miễn phí, sửa máy in, máy tính, thiết bị văn phòng tận nơi tại Hà Nội; báo giá trước khi làm.