Chạm tay vào vỏ thùng máy hay phần kim loại của cổng USB, bạn thấy tê tê, rần rần như có kiến bò, đặc biệt khi đi chân trần trên nền gạch. Cắm bút thử điện vào vỏ case thì đèn sáng. Vỏ máy tính bị rò điện là hiện tượng rất phổ biến ở các gia đình, văn phòng tại Hà Nội, nơi ổ cắm thường chỉ có hai chấu và không có dây tiếp địa. Phần lớn trường hợp là rò điện “lành tính” do thiết kế bộ lọc nhiễu, nhưng cũng có trường hợp là lỗi cách điện thực sự, có thể gây giật mạnh và nguy hiểm đến tính mạng.

Bài viết này của kỹ thuật viên Thần Vũ tại Long Biên giải thích vì sao máy tính bị giật điện, cách phân biệt rò điện bình thường với rò điện nguy hiểm, cách đo kiểm và lắp tiếp địa đúng cách.

Rò điện do tụ lọc Y và không có dây tiếp địa

Mọi bộ nguồn máy tính đạt chuẩn đều có mạch lọc nhiễu EMI ở đầu vào, gồm cuộn lọc, tụ X và tụ Y. Tụ Y được mắc từ dây pha và dây trung tính xuống vỏ máy (mass vỏ). Nhiệm vụ của chúng là dẫn nhiễu cao tần xuống đất qua dây tiếp địa, giúp máy không gây nhiễu cho thiết bị khác và ngược lại.

Vấn đề là khi ổ cắm không có tiếp địa, hai tụ Y này tạo thành một bộ chia điện áp. Vỏ máy lúc này “lơ lửng” ở mức điện áp xoay chiều khoảng một nửa điện áp lưới, nhưng với dòng điện rất nhỏ vì tụ Y có điện dung nhỏ. Khi bạn chạm vào, dòng nhỏ này chạy qua người xuống đất, tạo cảm giác tê tê.

• Hiện tượng này xảy ra với hầu hết nguồn máy tính, kể cả nguồn tốt, khi không có tiếp địa.
• Rò điện vỏ case cộng dồn khi nhiều thiết bị cùng nối với nhau qua cáp: màn hình, loa, máy in, TV qua cổng HDMI.
• Khi cắm hoặc rút cáp tín hiệu lúc máy đang bật, dòng rò có thể làm hỏng cổng USB, HDMI, card mạng.

Dù dòng rò nhỏ, nó vẫn gây khó chịu, có thể làm hỏng cổng giao tiếp và là nguy cơ với trẻ nhỏ, người có bệnh tim. Ngoài ra, tình trạng vỏ máy tính bị rò điện còn có thể là triệu chứng của lỗi khác như mô tả ở phần dưới.

Khi nào vỏ máy tính bị rò điện là nguy hiểm thật sự

Cần phân biệt rõ rò điện “lành tính” với rò điện do hỏng cách điện:

Biểu hiện	Nguyên nhân khả năng cao	Mức độ
Tê nhẹ khi chạm, bút thử sáng mờ, không có tiếp địa	Tụ lọc Y, dòng rò thiết kế	Khó chịu, nên lắp tiếp địa
Giật mạnh, giật bật tay	Hỏng cách điện, dây pha chạm vỏ	Nguy hiểm, ngắt điện ngay
Aptomat chống giật (RCD, ELCB) nhảy khi cắm máy	Dòng rò lớn bất thường xuống đất	Nguy hiểm
Rò điện sau khi nguồn có mùi khét, nổ, bị nước	Linh kiện cháy, phóng điện, ẩm	Nguy hiểm
Có tiếp địa mà vẫn giật	Tiếp địa giả, đứt dây tiếp địa, lỗi nguồn	Cần kiểm tra ngay

Các nguyên nhân gây rò điện nguy hiểm thường gặp: tụ Y bị đánh thủng (chập), dây điện bên trong nguồn bị dập, chạm vỏ; biến áp xung bị đánh thủng cách điện giữa sơ cấp và thứ cấp; bo mạch bị ẩm, côn trùng, bụi bẩn gây phóng điện; dây nguồn AC bị nứt vỏ. Trường hợp biến áp hỏng cách điện đặc biệt nguy hiểm vì điện áp cao có thể lọt sang mainboard, cổng USB. Nếu máy kèm triệu chứng điện áp ra bất thường, xem thêm bài nguồn máy tính ra điện áp cao.

Cách đo rò điện bằng bút thử và đồng hồ

Bằng bút thử điện

Chạm đầu bút thử vào phần kim loại không sơn của vỏ case hoặc vỏ cổng USB, ngón tay chạm vào đầu kim loại phía sau bút. Đèn sáng mờ thường là dòng rò qua tụ Y. Đèn sáng rõ như khi chạm vào dây pha là dấu hiệu nguy hiểm. Bút thử chỉ cho kết quả định tính, không đo được mức độ.

Bằng đồng hồ vạn năng

Kỹ thuật viên dùng thang đo điện áp xoay chiều, đo giữa vỏ máy và điểm tiếp địa chuẩn. Khi không có tiếp địa, đo được điện áp khá cao nhưng không có nghĩa là nguy hiểm, vì đồng hồ có trở kháng rất lớn. Điều quan trọng là đo dòng rò: chuyển đồng hồ sang thang đo dòng nhỏ hoặc dùng thiết bị đo dòng rò chuyên dụng, so với mức an toàn cho thiết bị điện gia dụng.

Ngoài ra, kỹ thuật viên còn đo điện trở cách điện giữa chân phích cắm và vỏ máy khi nguồn đã tháo ra (bằng đồng hồ đo cách điện). Điện trở cách điện thấp là bằng chứng có chỗ hỏng cách điện bên trong.

Lưu ý an toàn: đo khi máy đang cắm điện là thao tác có rủi ro, chỉ nên để người có kinh nghiệm làm. Người dùng chỉ nên dùng bút thử ở mặt ngoài vỏ máy, không chọc vào bên trong nguồn.

Lắp tiếp địa và ổ cắm 3 chấu đúng cách

Cách xử lý triệt để nhất cho rò điện do tụ lọc Y là có tiếp địa thật. Lưu ý:

1. Ổ cắm 3 chấu phải có dây tiếp địa thật nối tới cọc tiếp địa hoặc hệ thống tiếp địa của tòa nhà. Rất nhiều ổ cắm 3 chấu trong nhà dân có chấu tiếp địa bỏ trống, không nối đi đâu.
2. Không nối dây tiếp địa vào dây trung tính (dây nguội). Cách làm này rất nguy hiểm, nếu đấu nhầm hoặc đứt dây trung tính, vỏ máy có thể mang điện áp pha.
3. Không nối tiếp địa vào ống nước, khung cửa sắt: không đảm bảo và có thể gây nguy hiểm cho người khác.
4. Dùng dây nguồn 3 chân nguyên bản, không bẻ hoặc cắt chân tiếp địa để cắm vừa ổ 2 chấu.
5. Kết hợp aptomat chống giật cho mạch điện có máy tính, đặc biệt nơi có trẻ nhỏ.

Với văn phòng, nên nhờ thợ điện có chuyên môn kiểm tra hệ thống tiếp địa định kỳ. Sau khi có tiếp địa thật, hiện tượng vỏ máy tính bị rò điện do tụ Y sẽ hết, đồng thời máy ít bị nhiễu, ít hỏng cổng giao tiếp hơn.

Những việc không nên tự làm khi gặp rò điện vỏ máy

• Không tự mở bộ nguồn để cắt bỏ tụ Y. Việc này làm mất chức năng lọc nhiễu và không giải quyết được nguyên nhân, trong khi tụ lọc cao áp bên trong có thể vẫn còn tích điện nguy hiểm.
• Không cắt chấu tiếp địa trên dây nguồn.
• Không đấu tiếp địa vào dây trung tính.
• Không dùng máy khi bị giật mạnh, khi aptomat chống giật nhảy, hay sau khi máy bị nước.
• Không lót dép, thảm cao su rồi coi như đã xử lý xong.

Nếu nghi ngờ nguồn bị hỏng cách điện, đặc biệt sau sự cố cháy, nổ hoặc khi máy bị sập nguồn khi cắm điện, hãy ngắt điện và mang nguồn đi kiểm tra.

Quy trình Thần Vũ kiểm tra và xử lý rò điện vỏ máy

1. Kiểm tra tại chỗ (khi cần): đo ổ cắm, tiếp địa, dây nguồn, xác định rò do hệ thống điện hay do máy.
2. Tháo nguồn, đo điện trở cách điện giữa đầu vào AC và vỏ, giữa sơ cấp và thứ cấp.
3. Xả tụ cao áp, mở nguồn: kiểm tra tụ Y, tụ X, dây dẫn bên trong, vết phóng điện, bụi bẩn, ẩm.
4. Thay tụ Y đúng chuẩn an toàn nếu bị thủng, thay dây, vệ sinh bo mạch. Kiểm tra cả các điện trở xả tụ, xem bài đứt điện trở nguồn.
5. Kiểm tra biến áp xung và cách điện sơ cấp, thứ cấp. Nếu biến áp hỏng cách điện, tư vấn thay nguồn mới vì lý do an toàn.
6. Chạy thử, đo dòng rò sau sửa.

Thần Vũ có dịch vụ sửa máy tính tại nhà Hà Nội cho khu vực Long Biên, Gia Lâm, Đông Anh và nội thành, phù hợp với tình huống cần kiểm tra cả ổ cắm, tiếp địa. Bộ nguồn cần sửa sẽ được mang về xưởng theo quy trình sửa nguồn máy tính chuẩn.

Thời gian sửa, báo giá sau kiểm tra và bảo hành

Phần lớn ca vỏ máy tính bị rò điện được xác định nguyên nhân ngay trong lần kiểm tra đầu tiên. Thay tụ Y, vệ sinh bo mạch, thay dây nguồn thường được làm xong trong ngày. Kỹ thuật viên kiểm tra, báo giá trước khi sửa, khách đồng ý mới tiến hành, và có bảo hành sau sửa. Gọi hotline 0965.305.158 hoặc Zalo 0983.504.555 để được tư vấn.

Ca thực tế tại Thần Vũ

một văn phòng kế toán ở Long Biên phản ánh nhân viên thường bị tê tay khi chạm vào vỏ máy tính, có máy còn hay bị lỗi cổng USB. Kỹ thuật viên đến kiểm tra, phát hiện ổ cắm ba chấu trong văn phòng không có dây tiếp địa thật, nên vỏ máy nào cũng có dòng rò nhỏ qua tụ Y. Riêng một máy, nhân viên báo bị giật mạnh hơn hẳn. Bộ nguồn máy này được mang về xưởng, đo cách điện thấy bất thường, mở ra thấy một tụ Y bị nứt, bo mạch bám bụi ẩm có vết phóng điện nhỏ. Sau khi thay tụ Y đạt chuẩn, vệ sinh bo, chạy thử và đo dòng rò về mức bình thường, xưởng tư vấn văn phòng nhờ thợ điện lắp hệ thống tiếp địa. Sau đó hiện tượng tê tay hết hẳn ở tất cả các máy.

Thần Vũ nhận Sửa nguồn máy tính tại Hà Nội, Sửa máy tính tại nhà Hà Nội. Kỹ thuật kiểm tra, báo giá trước khi sửa; nhiều lỗi nguồn thông dụng lấy trong ngày.

Thần Vũ hỗ trợ tại đâu?

Kỹ thuật Thần Vũ hỗ trợ tận nơi tại Long Biên, Gia Lâm, Đông Anh và các quận nội thành Hà Nội: Hoàn Kiếm, Ba Đình, Đống Đa, Hai Bà Trưng, Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hoàng Mai, Tây Hồ, Nam Từ Liêm, Bắc Từ Liêm, Hà Đông. Khách ở xa có thể gửi máy về xưởng tại Long Biên hoặc nhờ tư vấn từ xa qua Zalo.

Bài viết liên quan

• Nguồn đứt điện trở công suất, điện trở mồi: tìm và thay thế
• Cắm điện vào nguồn là nhảy aptomat, chập điện
• Nguồn ra điện áp cao bất thường: nguy cơ cháy main và cách xử lý
• Sửa nguồn máy tính tại Hà Nội

Câu hỏi thường gặp

Vỏ máy tính bị rò điện có nguy hiểm không? Tê nhẹ do tụ lọc Y thường không gây nguy hiểm tức thời nhưng nên xử lý. Nếu giật mạnh, aptomat chống giật nhảy hoặc sau sự cố cháy nổ thì rất nguy hiểm, cần ngắt điện ngay.

Vì sao máy mới vẫn bị tê tay? Vì hầu hết nguồn đều có tụ lọc Y. Khi ổ cắm không có tiếp địa, vỏ máy sẽ có dòng rò nhỏ, kể cả với nguồn mới, chất lượng tốt.

Có nên nối dây tiếp địa vào dây trung tính không? Không. Cách làm này rất nguy hiểm, có thể khiến vỏ máy mang điện áp pha nếu đấu nhầm hoặc đứt dây trung tính.

Cắt bỏ tụ Y có hết rò điện không? Có thể giảm tê tay nhưng làm mất chức năng lọc nhiễu và không xử lý được lỗi cách điện thật. Giải pháp đúng là lắp tiếp địa và kiểm tra nguồn.

Bài viết liên quan

• Nguồn máy tính bị phồng tụ: nhận biết và thay tụ đúng cách
• Nguồn máy tính có mùi khét: xử lý ngay thế nào cho an toàn
• Điện áp 12V của nguồn bị tụt: dấu hiệu và cách khắc phục
• Nguồn kêu tạch tạch, lạch tạch khi cắm điện là lỗi gì
• Nguồn máy tính nổ cầu chì: vì sao và có sửa được không
• Nguồn máy tính kêu rè: xác định nguyên nhân và cách khắc phục
• Quạt nguồn máy tính không quay: hỏng quạt hay hỏng nguồn